Wenen: verschil tussen versies

Versie van 17 jul 2016 14:23

Wenen

Duits: Wien is de hoofdstad van Oostenrijk en vormt sinds 1922 een eigen deelstaat. De stad ligt in het noordoosten van het land aan de rivier de Donau. Wenen heeft 1.840.573 inwoners (01-01-2016), en is daarmee veruit de grootste stad en het cultureel en politiek centrum van Oostenrijk. Internationale organisaties die hun hoofdkwartier in Wenen hebben zijn United Nations Industrial Development Organization UNIDO, Organisatie van olie-exporterende landen, OPEC, Internationaal Atoomenergieagentschap, IAEA en CIOFF.

Geschiedenis

In 15 v.Chr. stichtten de Romeinen op de plaats van de huidige binnenstad een militaire post tegen de Germanen. De post lag aan de rivier de Wien (rivier) en droeg de naam Vindobona. In 1221 kreeg Wenen stadsrechten, in 1438 werd zij rijkshoofdstad, in 1469 bisschopszetel, en in 1526 keizerstad. In de loop der tijden groeide de stad. In 1529 werd Wenen voor de eerste maal vergeefs belegerd door de Turken, in 1683 was er de Beleg van Wenen (1683), tweede Turkse belegering. Gedurende de oorlogen met Frankrijk werd Wenen twee keer door Napoleon Bonaparte ingenomen, in 1805 en 1809. De Franse Februarirevolutie 1848 had ook in Wenen haar weerslag. Na de maartrevolutie abdiceerde keizer Ferdinand I van Oostenrijk ten gunste van zijn neef Frans Jozef I van Oostenrijk.

Gedurende de Eerste Wereldoorlog werd Wenen weliswaar niet direct bedreigd, maar de economische blokkade van de Centralen leidde tot een gebrek aan vooral voedingsmiddelen en kleding. Het einde van de Eerste Wereldoorlog was ook het einde van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. In 1921 werd Wenen van het omringende Neder-Oostenrijk afgescheiden, en werd een aparte bondsstaat.

In de Kristallnacht op 9 november 1938 werden de synagoges, niet alleen religieuze maar ook sociale centra in het Joodse leven, verwoest.

Aan het eind van de 20e eeuw kreeg Wenen een "skyline" door de bouw van twee wolkenkrabbers, de Andromeda Tower en de Millennium Tower, aan de beide oevers van de Donau.

Kunst en cultuur

Musea

Kunsthistorisches Museum
Burgtheater
Weense Staatsopera
Postsparkasse
Prater
De Hofburg
Schloss Schönbrunn
Een van Mozarts woningen in Wenen, Domgasse
Hundertwasserhaus
Weense fiaker
Tiergarten Schönbrunn, Kaiserpavillion
Albertina
Liechtenstein

Het nieuwe MuseumsQuartier is een combinatie van oude en nieuwe musea, direct in de binnenstad.

Muziek

Wenen is van oudsher een centrum van klassieke muziek en opera. De Wiener Philharmoniker weten sinds de toepassing van televisie het oog van de wereld op zich gericht bij de traditionele uitzending van het Nieuwjaarsconcert, dat door meer dan een miljard kijkers wordt gevolgd. Het orkest werd in oktober 2006 door kenners verkozen tot "beste orkest van Europa", nipt gevolgd door het Koninklijk Concertgebouworkest en op afstand de Berliner Philharmoniker.^[1]

Beroemde componisten die in Wenen gewoond en gewerkt hebben zijn onder meer Christoph Willibald Gluck, Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, Ludwig van Beethoven, Franz Schubert, Johannes Brahms, Anton Bruckner, Johann Strauss sr., Johann Strauss jr., Gustav Mahler, Arnold Schönberg, Alban Berg, Anton Webern, György Ligeti en Antonio Salieri.

De Wiener Sängerknaben, een jongenskoor dat in 1498 werd gesticht door Maximiliaan I. Het koor zingt werken van Mozart, Schubert en Haydn in de zondagsmissen van de Burgkapelle.

Theater en opera

Theater

Burgtheater
Akademietheater
Theater in der Josefstadt
Kärntnertortheater
Volkstheater
Carltheater
Raimundtheater
Ronachertheater

Opera

Weense Staatsopera
Volksoper Wien
Theater an der Wien

Architectuur

Wenen telt vele bouwwerken uit de Barokarchitectuur, maar ook uit andere stijlperioden. In het begin van de 20e eeuw bloeiden in Wenen de aan Jugendstil verwante Sezession- en Jugendstil-schilderstijlen. Belangrijkste proponenten waren Gustav Klimt (schilderkunst) en Otto Wagner (architectuur). Het interbellum, de periode tussen 1918 en 1938, kenmerkt zich door Het rode Wenen. Een ander voorbeeld van bijzondere sociale woningbouw is het Hundertwasserhaus, in 1985 gebouwd door Friedensreich Hundertwasser. Het gebouw kenmerkt zich door de felle kleuren, onregelmatige vormen en het vele groen. Hundertwasser ontwierp ook de vuilverbrandingsoven in Spittelau (noordelijk Wenen).

De binnenstad van Wenen staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

Moderne architectuur

Bezienswaardigheden

Kerken

Stephansdom, gebouwd in de 12e eeuw, kardinaalszetel.
Augustijnenkerk
Karlskirche
Minorietenkerk (Minoritenkirche) uit de 12e en 13e eeuw, opgetrokken in Frans-gotische stijl.

Paleizen

Schloss Schönbrunn, het zomerpaleis van de Oostenrijkse keizers dat de intentie had het Kasteel van Versailles naar de kroon te steken. Hoewel het kleiner is dan de Franse tegenhanger blijft het groot en indrukwekkend.
Slot Belvedere
Paleis Mollard-Clary
Palais Equitable
Paleis Auersperg
Hofburg

Overige bezienswaardigheden

Buiten de vele monumentale paleizen en kerken biedt Wenen nog meer toeristische attracties.

Zo is er het Prater, van oudsher een keizerlijk jachtgebied, dat bestaat uit drie delen. Het Wurstelprater is een kermis met diverse attracties waaronder het reuzenrad dat dateert uit 1897. Het rad werd gebouwd door de Brit Walter Basset, is 67 meter hoog en draait met 75 centimeter per seconde. Het reuzenrad weegt 410 ton. In 1945 verloor het rad bij een brand na een bombardement van het Sovjetleger de helft van zijn gondels. Het rad is nog steeds open voor publiek al moet je wel rekening houden met een redelijk fors entreegeld. Voor een bezoek aan het rad kan men zich voor ongevallen laten verzekeren bij de Weense Interunfall Versicherung. Het ronddraaiende rad stopt soms met tussenpozen, om mensen te laten instappen in de gondels, zodat men ruimschoots de tijd krijgt om een zicht boven Wenen te krijgen
Het Haus des Meeres (Huis van de Zee) is een groot aquarium, dat gevestigd is in een van de zes luchtafweerbunkers uit de [Tweede Wereldoorlog. Deze zgn. Flaktürme bevinden zich op drie plaatsen in de stad en zijn zo groot dat ze niet opgeblazen of afgebroken kunnen worden. De twee torens in de wijken Neubau en Mariahilf zijn vanuit de binnenstad op vele punten zichtbaar.
De Pestsäule in de Graben, een straat die loopt naar de Stephansdom, staat midden op de rotonde. De Weense pestzuil werd opgericht nadat in de 16e eeuw de pest in Wenen uitbrak en 16.000 slachtoffers eiste. Doordat er zoveel mensen in korte tijd stierven, konden zij niet allemaal afzonderlijk begraven worden. Daarom werden ze in de catacomben, onder de Stephansdom, in ingemetselde zalen begraven. Tegenwoordig kan men door een uitgekapt gat in de muur de bergen schedels en botten zien liggen.
De Spaanse rijschool met zijn Lipizzaners is wereldberoemd. In het algemeen zijn de voorstellingen zo populair dat het raadzaam is ver van tevoren kaarten te reserveren.
Met een fiaker kan men rondritten maken door het historische centrum.
Als enige grote stad in de wereld groeien de wijnranken tot in de stad. De Weense wijken Grinzing en Nußdorf produceren goede wijnen van Zweigelt en Grüner Veltliner, twee typische Oostenrijkse druivensoorten. In een Heurige kan men wijn en spijs proeven in het restaurant van de wijnboer.
Tiergarten Schönbrunn werd opgericht in 1752 en geldt als de oudste dierentuin ter wereld.
De Kapuzinergruft of "Kaisergruft" is de algemene begraafplaats van de Habsburgers sinds de 17e eeuw. Alle keizers en keizerinnen, prinsen, prinsessen, als ook aartshertogelijke families en hun kinderen liggen hier begraven naargelang hun overlijdensperiode. Het graf van Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780) en haar echtgenoot keizer Frans I Stefan is een hoog imposant grafmonument. Ook keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) ("Sisi"), keizer Karel I van Oostenrijk, keizerin Zita van Bourbon-Parma en als laatste kroonprins Otto van Habsburg-Lotharingen liggen er begraven. De doodskisten van de laatstgenoemden staan er opgebaard. De Kapuzinergruft is te bezichtigen.
Het Dorotheum, het grootste veilinghuis in Centraal-Europa en in het Duitse taalgebied.
Hoewel de stad vernoemd is naar de rivier Wien (rivier), is de ligging An der schönen blauen Donau veel bekender. Er lopen drie vertakkingen van deze rivier door de stad Wenen: de oude Donau, de nieuwe Donau en het Donaukanaal (waarin de Wien uitmondt). Buiten de stad komen deze drie vertakkingen weer bij elkaar.

Bevolking

Er wonen 1,8 miljoen mensen in Wenen in 2016. Daarvan heeft ongeveer 32 procent een buitenlandse culturele achtergrond. Zij omvatten mensen die niet in Oostenrijk zijn geboren of geen Oostenrijkse nationaliteit hebben. 41.000 mensen zijn van Turkse afkomst, 124.000 van Joegoslavische afkomst en 30.000 van Chinese afkomst.

De inwoners van Wenen worden Weners genoemd.

Religie

Wenen is de zetel van de Rooms-katholieke Kerk aartsbisdom Wenen. De huidige aartsbisschop is kardinaal Christoph Schönborn. In Wenen is een Chineestalige rooms-katholieke parochie (Kerk) (Chinesische Katholische Gemeinde in Wien), een Chinees-protestantse kerk (Chinesische Evangelikale Gemeinde in Wien) en een Chinees-boeddhistische gemeenschap van van Fo Guang Shan.

Culinair

Wiener Schnitzel
Fiaker-Gulasch
Sachertorte
Café Central in de Herrengasse
Gasometer

De Weense keuken is een mengelmoes van verschillende culturen, zoals de stad Wenen dit zelf ook was als hoofdstad van het Oostenrijkse keizerrijk. Invloeden van Bohemen, Hongarije, Slowakije, Italië en de Balkanlanden zijn duidelijk te merken.

Enkele van de beroemdste gerechten:

Apfelstrudel
Bauernschmaus, schotel met worstjes, hamsoorten, spek en een aardappelgerecht (bijvoorbeeld Knödeln)
Fiaker-Gulasch, goulash met Knödeln
Germknödel, gestoomde tarwedeegknoedel gevuld met Powidl (pruimencompote) en overgoten met boter of vanillesaus en bestrooid met suiker en maanzaad
Gugelhupf, een soort tulband
Kaiserschmarrn gerezen en in stukken gesneden pannenkoek met rozijnen, geserveerd met poedersuiker, pruimencompote (Powidl), appelmoes of vossebessen
Mohr im Hemd, chocoladepudding met hete chocoladesaus en slagroom
Sachertorte, chocoladetaart, gevuld met abrikozen en een dikke laag glazuur van het beroemde Hotel Sacher
Tafelspitz und G'röstel, schijven rundvlees met rösti
Topfenkuchen kwarkgebak
Wiener Schnitzel, gepaneerd kalfsvlees

Koffiecultuur

Daarnaast kent Wenen een lange en diepgaande koffietraditie. De stad kent 564 Kaffeehäuser, waar men een keur aan koffiesoorten en gebak serveert. Het bestellen van een kop koffie in Wenen is een vak apart. Iedere inwoner heeft zijn eigen favoriete combinatie, waarvan de meeste met warme melk zijn. Om deze reden worden koffiebonen in Oostenrijk anders gebrand dan in Nederland of België, de zogenaamde Wiener röstung. Een kop koffie wordt traditioneel geserveerd met een glaasje leidingwater, dat ook weer wordt bijgevuld. Een uurtje blijven zitten op één kop koffie met een van de vele kranten die beschikbaar zijn is geen uitzondering.

Enkele beroemde koffiehuizen

Café Central, lijkt meer op een paleis dan op een café, ooit ontmoetingsplaats van beroemdheden, Herrengasse 14 Palais Festel
Café Dommayer, waar de wals aan zijn triomftocht door de wereld begon, vlak bij Schönbrunn, Dommayergasse 1
Café Hawelkai, ontmoetingsplaats van kunstenaars (inclusief Nobelprijswinaar Elias Canetti), Dorotheergasse 6
Café Landtmann, ooit stamcafé van Sigmund Freud, vlak bij het Burgtheater, Dr. Karl Lueger Ring 4
Hotel Sacher, wellicht het beroemdste hotel ter wereld, inclusief de beroemde taart, Philharmonikerstraße 4
Café Sperl, het enige café dat op de monumentenlijst staat vanwege zijn authentieke kaffeehaus-interieur, beroemd om de strudel, Gumpendorfer Straße 11
Café Museum, ontworpen door Adolf Loos, Friedrichstraße 6

== Bereik Wenen vanaf Steinschalerhof ==´

Van Steinschalerhof naar Wenen kun je met de Mariazellerbahn en de sneltrein vanaf St. Pölten. Totaal ca. 1,5 uur. Vanaf halte Steinschal-tradigist zijn het ca 50 min naar St. Pölten. Vanaf hier zijn het dan nog maar 25 min tot aan Wenen CS (Wien HBF) Er is een mogelijkheid om in St. Pölten te parkeren en vanaf hier met de trein naar wenen te gaan. Je kan ook met de auto naar Wien-Hütteldorf en vanaf daar met de metro de stadt verkennen. (dit is aan te raden ivm het drukke verkeer en de hoge kosten van een Parkeergarage)

Vanaf Steinschalerhof is het met de auto ca 80 min naar het zentrum en ca 50 min naar schönbrunn.

↑ fok.nl: Concertgebouworkest op een na beste (8 oktober 2006)

[1] .nl: Concertgebouworkest op een na beste (8 oktober 2006)

[1]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 '''Wenen'''
-Duits: ''Wien'' is de hoofdstad van Oostenrijk en vormt sinds 1922 een eigen deelstaat. De stad ligt in het noordoosten van het land aan de rivier de [[:de:Donau|Donau]]. Wenen heeft 1.840.573 inwoners (01-01-2016), en is daarmee veruit de grootste stad en het cultureel en politiek centrum van Oostenrijk. Internationale organisaties die hun hoofdkwartier in Wenen hebben zijn United Nations Industrial Development Organization|UNIDO, Organisatie van olie-exporterende landen, OPEC, Internationaal Atoomenergieagentschap, IAEA en CIOFF.
+Duits: ''Wien'' is de hoofdstad van Oostenrijk en vormt sinds 1922 een eigen deelstaat. De stad ligt in het noordoosten van het land aan de rivier de [[:de:Donau|Donau]]. Wenen heeft 1.840.573 inwoners (01-01-2016), en is daarmee veruit de grootste stad en het cultureel en politiek centrum van Oostenrijk. Internationale organisaties die hun hoofdkwartier in Wenen hebben zijn United Nations Industrial Development Organization UNIDO, Organisatie van olie-exporterende landen, OPEC, Internationaal Atoomenergieagentschap, IAEA en CIOFF.
 == Geschiedenis ==
 In 15 v.Chr. stichtten de Romeinen op de plaats van de huidige binnenstad een militaire post tegen de Germanen. De post lag aan de rivier de Wien (rivier) en droeg de naam Vindobona. In 1221 kreeg Wenen stadsrechten, in 1438 werd zij rijkshoofdstad, in 1469 bisschopszetel, en in 1526 keizerstad. In de loop der tijden groeide de stad.
 In 1529 werd Wenen voor de eerste maal vergeefs belegerd door de Turken, in 1683 was er de Beleg van Wenen (1683), tweede Turkse belegering. Gedurende de oorlogen met Frankrijk werd Wenen twee keer door Napoleon Bonaparte ingenomen, in 1805 en 1809. De Franse Februarirevolutie 1848 had ook in Wenen haar weerslag. Na de maartrevolutie abdiceerde keizer Ferdinand I van Oostenrijk ten gunste van zijn neef Frans Jozef I van Oostenrijk.
@@ Regel 14: / Regel 15: @@
 == Kunst en cultuur ==
 === Musea ===
 * Kunsthistorisches Museum
@@ Regel 65: / Regel 67: @@
 * [[Donauturm]]
 * [[Millennium Tower (Wenen)|Millennium Toren]]
 == Bezienswaardigheden ==
 === Kerken ===
-* [[Stephansdom (Wenen)|Stephansdom]], gebouwd in de [[12e eeuw]], kardinaalszetel.
+* Stephansdom, gebouwd in de 12e eeuw, kardinaalszetel.
-* [[Augustijnenkerk (Wenen)|Augustijnenkerk]]
+* Augustijnenkerk
-* [[Karlskirche]]
+* Karlskirche
-* [[Minorietenkerk]] (''Minoritenkirche'') uit de 12e en [[13e eeuw]], opgetrokken in Frans-gotische stijl.
+* Minorietenkerk (''Minoritenkirche'') uit de 12e en 13e eeuw, opgetrokken in Frans-gotische stijl.
 === Paleizen ===
-* [[Schloss Schönbrunn]], het zomerpaleis van de Oostenrijkse keizers dat de intentie had het [[Kasteel van Versailles]] naar de kroon te steken. Hoewel het kleiner is dan de Franse tegenhanger blijft het groot en indrukwekkend.
+* Schloss Schönbrunn, het zomerpaleis van de Oostenrijkse keizers dat de intentie had het Kasteel van Versailles naar de kroon te    steken. Hoewel het kleiner is dan de Franse tegenhanger blijft het groot en indrukwekkend.
-* [[Slot Belvedere]]
+* Slot Belvedere
-* [[Paleis Mollard-Clary]]
+* Paleis Mollard-Clary
-* [[Palais Equitable]]
+* Palais Equitable
-* [[Paleis Auersperg]]
+* Paleis Auersperg
-* [[Hofburg]]
+* Hofburg
 === Overige bezienswaardigheden ===
 Buiten de vele monumentale paleizen en kerken biedt Wenen nog meer toeristische attracties.
-* Zo is er het [[Prater]], van oudsher een keizerlijk jachtgebied, dat bestaat uit drie delen. Het ''Wurstelprater'' is een kermis met diverse attracties waaronder het reuzenrad dat dateert uit [[1897]]. Het rad werd gebouwd door de Brit Walter Basset, is 67 meter hoog en draait met 75 centimeter per seconde. Het reuzenrad weegt 410 ton. In 1945 verloor het rad bij een brand na een bombardement van het Sovjetleger de helft van zijn gondels. Het rad is nog steeds open voor publiek al moet je wel rekening houden met een redelijk fors entreegeld. Voor een bezoek aan het rad kan men zich voor ongevallen laten verzekeren bij de ''Weense Interunfall Versicherung''. Het ronddraaiende rad stopt soms met tussenpozen, om mensen te laten instappen in de gondels, zodat men ruimschoots de tijd krijgt om een zicht boven Wenen te krijgen.
+* Zo is er het Prater, van oudsher een keizerlijk jachtgebied, dat bestaat uit drie delen. Het ''Wurstelprater'' is een kermis met diverse attracties waaronder het reuzenrad dat dateert uit 1897. Het rad werd gebouwd door de Brit Walter Basset, is 67 meter hoog en draait met 75 centimeter per seconde. Het reuzenrad weegt 410 ton. In 1945 verloor het rad bij een brand na een bombardement van het Sovjetleger de helft van zijn gondels. Het rad is nog steeds open voor publiek al moet je wel rekening houden met een redelijk fors entreegeld. Voor een bezoek aan het rad kan men zich voor ongevallen laten verzekeren bij de ''Weense Interunfall Versicherung''. Het ronddraaiende rad stopt soms met tussenpozen, om mensen te laten instappen in de gondels, zodat men ruimschoots de tijd krijgt om een zicht boven Wenen te krijgen
-* Het [[Haus des Meeres]] (''Huis van de Zee'') is een groot aquarium, dat gevestigd is in een van de zes luchtafweerbunkers uit de [[Tweede Wereldoorlog]]. Deze zgn. ''Flaktürme'' bevinden zich op drie plaatsen in de stad en zijn zo groot dat ze niet opgeblazen of afgebroken kunnen worden. De twee torens in de wijken Neubau en Mariahilf zijn vanuit de binnenstad op vele punten zichtbaar.
+* Het Haus des Meeres (''Huis van de Zee'') is een groot aquarium, dat gevestigd is in een van de zes luchtafweerbunkers uit de [Tweede Wereldoorlog. Deze zgn. ''Flaktürme'' bevinden zich op drie plaatsen in de stad en zijn zo groot dat ze niet opgeblazen of afgebroken kunnen worden. De twee torens in de wijken Neubau en Mariahilf zijn vanuit de binnenstad op vele punten zichtbaar.
-* De ''Pestsäule'' in de Graben, een straat die loopt naar de Stephansdom, staat midden op de rotonde. De [[Weense pestzuil]] werd opgericht nadat in de [[16e eeuw]] de [[pest (ziekte)|pest]] in Wenen uitbrak en 16.000 slachtoffers eiste. Doordat er zoveel mensen in korte tijd stierven, konden zij niet allemaal afzonderlijk begraven worden. Daarom werden ze in de catacomben, onder de Stephansdom, in ingemetselde zalen begraven. Tegenwoordig kan men door een uitgekapt gat in de muur de bergen schedels en botten zien liggen.
+* De ''Pestsäule'' in de Graben, een straat die loopt naar de Stephansdom, staat midden op de rotonde. De [[Weense pestzuil]] werd opgericht nadat in de 16e eeuw de pest in Wenen uitbrak en 16.000 slachtoffers eiste. Doordat er zoveel mensen in korte tijd stierven, konden zij niet allemaal afzonderlijk begraven worden. Daarom werden ze in de catacomben, onder de Stephansdom, in ingemetselde zalen begraven. Tegenwoordig kan men door een uitgekapt gat in de muur de bergen schedels en botten zien liggen.
-* De [[Spaanse rijschool]] met zijn [[Lipizzaner]]s is wereldberoemd. In het algemeen zijn de voorstellingen zo populair dat het raadzaam is ver van tevoren kaarten te reserveren.
+* De '''Spaanse rijschool''' met zijn '''Lipizzaners''' is wereldberoemd. In het algemeen zijn de voorstellingen zo populair dat het raadzaam is ver van tevoren kaarten te reserveren.
-* Met een [[fiaker]] kan men rondritten maken door het historische centrum.
+* Met een '''fiaker''' kan men rondritten maken door het historische centrum.
 * Als enige grote stad in de wereld groeien de wijnranken tot in de stad. De Weense wijken Grinzing en Nußdorf produceren goede wijnen van Zweigelt en Grüner Veltliner, twee typische Oostenrijkse druivensoorten. In een ''Heurige'' kan men wijn en spijs proeven in het restaurant van de wijnboer.
-* [[Tiergarten Schönbrunn]] werd opgericht in 1752 en geldt als de oudste dierentuin ter wereld.
+* '''Tiergarten Schönbrunn''' werd opgericht in 1752 en geldt als de oudste dierentuin ter wereld.
-* De [[Kapuzinergruft]] of "Kaisergruft" is de algemene begraafplaats van de [[Habsburg]]ers sinds de 17e eeuw. Alle keizers en keizerinnen, prinsen, prinsessen, alsook aartshertogelijke families en hun kinderen liggen hier begraven naargelang hun overlijdensperiode. Het graf van [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria-Theresia]] en haar echtgenoot [[keizer Frans I Stefan|Frans Stefan]] is een hoog imposant grafmonument. Ook keizer [[Frans Jozef I van Oostenrijk|Frans Jozef I]], keizerin [[Elisabeth in Beieren (1837-1898)|Elisabeth]] ("Sisi"), keizer [[Karel I van Oostenrijk|Karel I]], keizerin [[Zita van Bourbon-Parma|Zita]] en als laatste kroonprins [[Otto van Habsburg-Lotharingen|Otto]] liggen er begraven. De doodskisten van de laatstgenoemden staan er opgebaard. De Kapuzinergruft is te bezichtigen.
+* De '''Kapuzinergruft''' of "Kaisergruft" is de algemene begraafplaats van de Habsburgers sinds de 17e eeuw. Alle keizers en keizerinnen, prinsen, prinsessen, als ook aartshertogelijke families en hun kinderen liggen hier begraven naargelang hun overlijdensperiode. Het graf van Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780) en haar echtgenoot keizer Frans I Stefan is een hoog imposant grafmonument. Ook keizer Frans Jozef I van Oostenrijk, keizerin Elisabeth in Beieren (1837-1898) ("Sisi"), keizer Karel I van Oostenrijk, keizerin Zita van Bourbon-Parma en als laatste kroonprins Otto van Habsburg-Lotharingen liggen er begraven. De doodskisten van de laatstgenoemden staan er opgebaard. De Kapuzinergruft is te bezichtigen.
-* Het [[Dorotheum]], het grootste veilinghuis in Centraal-Europa en in het Duitse taalgebied.
+* Het '''Dorotheum''', het grootste veilinghuis in Centraal-Europa en in het Duitse taalgebied.
-* Hoewel de stad vernoemd is naar de rivier [[Wien (rivier)|Wien]], is de ligging ''[[An der schönen blauen Donau]]'' veel bekender. Er lopen drie vertakkingen van deze rivier door de stad Wenen: de ''[[oude Donau]]'', de ''[[nieuwe Donau]]'' en het ''[[Donaukanaal]]'' (waarin de Wien uitmondt). Buiten de stad komen deze drie vertakkingen weer bij elkaar.
+* Hoewel de stad vernoemd is naar de rivier Wien (rivier), is de ligging ''An der schönen blauen Donau'' veel bekender. Er lopen drie vertakkingen van deze rivier door de stad Wenen: de '''oude Donau''', de '''nieuwe Donau''' en het '''Donaukanaal''' (waarin de Wien uitmondt). Buiten de stad komen deze drie vertakkingen weer bij elkaar.
 == Bevolking ==
@@ Regel 100: / Regel 105: @@
 == Religie ==
-Wenen is de zetel van de [[Rooms-katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[aartsbisdom Wenen]]. De huidige aartsbisschop is kardinaal Christoph Schönborn. In Wenen is een Chineestalige rooms-katholieke [[parochie (Kerk)|parochie]] (Chinesische Katholische Gemeinde in Wien), een Chinees-protestantse kerk (Chinesische Evangelikale Gemeinde in Wien) en een Chinees-boeddhistische gemeenschap van van [[Fo Guang Shan]].
+Wenen is de zetel van de Rooms-katholieke Kerk aartsbisdom Wenen. De huidige aartsbisschop is kardinaal Christoph Schönborn. In Wenen is een Chineestalige rooms-katholieke parochie (Kerk) (Chinesische Katholische Gemeinde in Wien), een Chinees-protestantse kerk (Chinesische Evangelikale Gemeinde in Wien) en een Chinees-boeddhistische gemeenschap van van Fo Guang Shan.
-Volgens de cijfers van de volkstelling in [[2001]] is de religieuze verdeling als volgt:
-{| class="wikitable sortable"
-! Gezindte
-! Aanhang (%)
-|-
-| Rooms-katholiek
-| align="right" | 49,2
-|-
-| Islamitisch
-| align="right" | 7,8
-|-
-| Orthodox
-| align="right" | 6,0
-|-
-| Protestants (voornamelijk Luthers)
-| align="right" | 4,7
-|-
-| Joods
-| align="right" | 0,5
-|-
-| Overige religies
-| align="right" | 6,3
-|-
-| Niet-religieus
-| align="right" | 25,7
-|}
 == Culinair ==
-[[Bestand:Wiener Schnitzel.jpg|thumb|Wiener Schnitzel]]
+* Wiener Schnitzel
-[[Bestand:Fiakergulasch.jpg|thumb|Fiaker-Gulasch]]
+* Fiaker-Gulasch
-[[Bestand:Sachertorte DSC03027.JPG|thumb|Sachertorte]]
+* Sachertorte
-[[Bestand:Cafe Central Wenen.jpg|thumb|Café Central in de Herrengasse]]
+* Café Central in de Herrengasse
-[[Bestand:Simmering (Wien) - Gasometer (1).JPG|thumb|[[Gasometer (Wenen)|Gasometer]]]]
+* Gasometer
 De Weense keuken is een mengelmoes van verschillende culturen, zoals de stad Wenen dit zelf ook was als hoofdstad van het Oostenrijkse keizerrijk. Invloeden van Bohemen, Hongarije, Slowakije, Italië en de Balkanlanden zijn duidelijk te merken.
 '''Enkele van de beroemdste gerechten:'''
-* ''[[Apfelstrudel]]''
+* ''Apfelstrudel''
-* ''[[Bauernschmaus]]'', schotel met worstjes, hamsoorten, spek en een aardappelgerecht (bijvoorbeeld ''Knödeln'')
+* ''Bauernschmaus'', schotel met worstjes, hamsoorten, spek en een aardappelgerecht (bijvoorbeeld ''Knödeln'')
-* ''[[Fiaker-Gulasch]]'', goulash met ''Knödeln''
+* ''Fiaker-Gulasch'', goulash met ''Knödeln''
-* ''[[Germknödel]]'', gestoomde tarwedeegknoedel gevuld met Powidl (pruimencompote) en overgoten met boter of vanillesaus en bestrooid met suiker en maanzaad
+* ''Germknödel'', gestoomde tarwedeegknoedel gevuld met Powidl (pruimencompote) en overgoten met boter of vanillesaus en bestrooid met suiker en maanzaad
-* ''[[Gugelhupf]]'', een soort tulband
+* ''Gugelhupf'', een soort tulband
-* ''[[Kaiserschmarrn]]'' gerezen en in stukken gesneden pannenkoek met rozijnen, geserveerd met poedersuiker, pruimencompote (Powidl), appelmoes of vossebessen
+* ''Kaiserschmarrn'' gerezen en in stukken gesneden pannenkoek met rozijnen, geserveerd met poedersuiker, pruimencompote (Powidl), appelmoes of vossebessen
-* ''[[Mohr im Hemd]]'', chocoladepudding met hete chocoladesaus en slagroom
+* ''Mohr im Hemd'', chocoladepudding met hete chocoladesaus en slagroom
-* ''[[Sachertorte]]'', chocoladetaart, gevuld met abrikozen en een dikke laag glazuur van het beroemde Hotel Sacher
+* ''Sachertorte'', chocoladetaart, gevuld met abrikozen en een dikke laag glazuur van het beroemde Hotel Sacher
-* ''[[Tafelspitz]] und G'röstel'', schijven rundvlees met rösti
+* ''Tafelspitz und G'röstel'', schijven rundvlees met rösti
-* ''[[Topfenkuchen]]'' kwarkgebak
+* ''Topfenkuchen'' kwarkgebak
-* ''[[Schnitzel#Wiener_Schnitzel|Wiener Schnitzel]]'', gepaneerd kalfsvlees
+* ''Wiener Schnitzel'', gepaneerd kalfsvlees
 == Koffiecultuur ==
@@ Regel 155: / Regel 133: @@
 === Enkele beroemde koffiehuizen ===
-* ''[[Café Central (Wenen)|Café Central]]'', lijkt meer op een paleis dan op een café, ooit ontmoetingsplaats van beroemdheden, Herrengasse 14 Palais Festel
+* ''Café Central'', lijkt meer op een paleis dan op een café, ooit ontmoetingsplaats van beroemdheden, Herrengasse 14 Palais Festel
-* ''[[Café Dommayer]]'', waar de wals aan zijn triomftocht door de wereld begon, vlak bij Schönbrunn, Dommayergasse 1
+* ''Café Dommayer'', waar de wals aan zijn triomftocht door de wereld begon, vlak bij Schönbrunn, Dommayergasse 1
-* ''[[Café Hawelka]]'', ontmoetingsplaats van kunstenaars (inclusief Nobelprijswinaar [[Elias Canetti]]), Dorotheergasse 6
+* ''Café Hawelkai'', ontmoetingsplaats van kunstenaars (inclusief Nobelprijswinaar [[Elias Canetti]]), Dorotheergasse 6
-* ''[[Café Landtmann]]'', ooit stamcafé van [[Sigmund Freud]], vlak bij het [[Burgtheater]], Dr. Karl Lueger Ring 4
+* ''Café Landtmann'', ooit stamcafé van [[Sigmund Freud]], vlak bij het [[Burgtheater]], Dr. Karl Lueger Ring 4
-* ''[[Hotel Sacher]]'', wellicht het beroemdste hotel ter wereld, inclusief de beroemde taart, Philharmonikerstraße 4
+* ''Hotel Sacher'', wellicht het beroemdste hotel ter wereld, inclusief de beroemde taart, Philharmonikerstraße 4
-* ''[[Café Sperl]]'', het enige café dat op de monumentenlijst staat vanwege zijn authentieke kaffeehaus-interieur, beroemd om de strudel, Gumpendorfer Straße 11
+* ''Café Sperl'', het enige café dat op de monumentenlijst staat vanwege zijn authentieke kaffeehaus-interieur, beroemd om de strudel, Gumpendorfer Straße 11
-* ''[[Café Museum]]'', ontworpen door Adolf Loos, Friedrichstraße 6
+* ''Café Museum'', ontworpen door Adolf Loos, Friedrichstraße 6
-=== Weense / Oostenrijkse koffiespecialiteiten ===
-* [[Brauner]], kleiner / großer: Als een Schwarzer / Mokka, maar met melk geserveerd
-* [[Einspänner]]: Schwarzer / Mokka met veel slagroom, wordt met poedersuiker geserveerd in een glas
-* [[Fiaker (koffie)]]: Schwarzer / Mokka met rum, in een glas geserveerd
-* [[Franziskaner]]: Melange met slagroom in plaats van melkschuim
-* [[Kaffee verkehrt]]: Warme melk met beperkte hoeveelheid koffie, zie ook Milchkaffee
-* [[Kaisermelange]]: Melange met eigeel en cognac
-* [[Kapuziner]]: Schwarzer / Mokka met een beetje slagroom, soms ook wat chocolade
-* [[Konsul]]: Schwarzer met koud water
-* [[Maria Theresia (koffie)]]: Dubbele Schwarzer / Mokka met sinaasappellikeur in een glas geserveerd
-* [[Masagran]]: Koude koffie met ijs en maresquinolikeur
-* [[Wienermelange|Melange]]: Verlängerter met dezelfde hoeveelheid melk en melkschuim, vergelijkbaar met cappuccino maar vaak sterker
-* [[Milchkaffee]]: Warme melk met beperkte hoeveelheid koffie, zie ook Kaffee verkehrt
-* [[Mokka (Weense koffie)|Mokka]]: Is hetzelfde als een Schwarzer
-* [[Mazzagran]]: Dubbele Schwarzer / Mokka, met ijsklontjes afgekoeld
-* [[Obermayer]]: Dubbele Schwarzer / Mokka met zeer koude slagroom
-* [[Pharisäer]]: Großer Brauner met cognac, rum of Irish cream
-* [[Ristretto]]: Zeer sterke, geconcentreerde Schwarzer, sterke espresso
-* [[Schale Gold]]: Als een Brauner, maar met wat meer melk
-* [[Schwarzer]], kleiner / großer: Sterke zwarte koffie, zoals espresso onder druk bereid, zie ook Mokka
-* [[Türkische]]: Turkse koffie
-* [[Verlängerter]]: Met water verdunde Brauner
-* [[Wiener Eiskaffee]]: Gekoelde koffie met ijs en slagroom
-== Sport ==
-Naast het Prater bevindt zich een beurscomplex met sportfaciliteiten, waaronder het [[Ernst Happelstadion]], waar in 2008 onder meer wedstrijden voor het [[Europees kampioenschap voetbal 2008]] werden gespeeld. De rest van het terrein is één groot park.
-== Vervoer ==
-[[Bestand:Wien Karlsplatz Stadtbahnstation.jpg|thumb|Station Karlsplatz, ontworpen door Otto Wagner]]
-[[Bestand:Metro de Vienne correspondances.png|thumb|Het Weense U-Bahn- en S-Bahnnetwerk]]
-Wenen is via meerdere autosnelwegen bereikbaar. De ''westautobaan'' (A1) komt uit op de Wientalstraße. Met de trein vormen de stations Westbahnhof (treinen vanuit onder andere Duitsland en Zwitserland) en Hauptbahnhof (zuiden en oosten van Europa) de belangrijkste knooppunten. Deze stations zijn aangesloten op een uitgebreid [[tram van Wenen|tram-]], bus, [[S-Bahn van Wenen|S-Bahn-]] en [[metro van Wenen|U-Bahnnetwerk]].
-Luchthaven Schwechat ([[Flughafen Wien-Schwechat]]) ligt een eindje buiten de stad, maar is via een snelle, maar relatief prijzige treinverbinding (16 minuten), [[City Airport Train|CAT]], of een goedkopere S-Bahnverbinding, (25 minuten) aangesloten op de rest van het openbaar vervoer.
-De stad wordt in de laatste jaren steeds fietsvriendelijker. Het aantal routes is uitgebreid. De ringweg beschikt over een geheel vrijliggend fietspad. Daarnaast is het stallen van fietsen en huren van fietsen geen enkel probleem. Hiervoor zijn speciale transferia aangelegd.
-== Onderwijs ==
-* [[Universiteit van Wenen]]
-* [[Technische Universiteit Wenen]]
-== Diversen ==
-* De stad figureert veelvuldig in romans van [[John Irving]].
-* De [[Slowakije|Slowaakse]] [[hoofdstad]] [[Bratislava]] ligt op slechts 60 kilometer van Wenen. Dit is hiermee de op twee na kortste afstand ter wereld tussen twee hoofdsteden van onafhankelijke landen.
-==Bekende Weners==
+== Bereik Wenen vanaf Steinschalerhof ==´
-{{Zie hoofdartikel|Lijst van Weners}}
-== Stedenbanden ==
+Van Steinschalerhof naar Wenen kun je met de Mariazellerbahn en de sneltrein vanaf St. Pölten. Totaal ca. 1,5 uur.
-{{Kolommen2|Kolom1=
+Vanaf halte Steinschal-tradigist zijn het ca 50 min naar St. Pölten. Vanaf hier zijn het dan nog maar 25 min tot aan Wenen CS (Wien HBF)
-* {{RS-VLAG}} [[Belgrado]] (Servië), sinds 2003
+Er is een mogelijkheid om in St. Pölten te parkeren en vanaf hier met de trein naar wenen te gaan.
-* {{HU-VLAG}} [[Boedapest]] (Hongarije), sinds 1990
+Je kan ook met de auto naar Wien-Hütteldorf en vanaf daar met de metro de stadt verkennen. (dit is aan te raden ivm het drukke verkeer en de hoge kosten van een Parkeergarage)
-* {{SK-VLAG}} [[Bratislava]] (Slowakije), sinds 1993
-* {{CZ-VLAG}} [[Brno]] (Tsjechië), sinds 1998
-* {{TR-VLAG}} [[Istanboel]] (Turkije), sinds 2010
-* {{UA-VLAG}} [[Kiev]] (Oekraïne), sinds 1991
-| Kolom2=
-* {{RU-VLAG}} [[Moskou]] (Rusland), sinds 1991
-* {{IR-VLAG}} [[Tabriz]] (Iran)
-* {{PL-VLAG}} [[Warschau]] (Polen), sinds 2001
-* {{HR-VLAG}} [[Zagreb]] (Kroatië), sinds 1994
-}}
-== Externe links ==
+Vanaf Steinschalerhof is het met de auto ca 80 min naar het zentrum en ca 50 min naar schönbrunn.
-* {{de}} [http://www.wien.info Wien.info - Officiële site van de dienst voor toerisme]
-* {{en}} [http://www.wien.gv.at/english/ Wien.gv.at - Officiële site van de stad]
-* {{de}} [http://www.wienerlinien.at/ Wiener Linien (openbaar vervoer)]
-* {{de}} [http://www.wientour.at Interactieve site met online stadsrondleidingen]
-* {{en}} [http://willypuchner.com/en/wien/wien/wien_index1englisch.htm Vienna. Pleasure and Melancholy - Foto's van Wenen]
-* {{en}} [http://www.photoglobe.info/hl_vienna/ PhotoGlobe Wenen - Foto's van Wenen met stadsplannen en satellietkaarten]
-* {{en}} [http://www.anaustriaattraction.com/austria-attractions-qz/vienna.html Toerisme in Wenen - Attracties voor toeristen in Wenen]
-* {{en}} [http://www.wienkultur.info panorama-foto's in Wenen]
-{{Appendix}}
-{{Commonscat|Vienna|Wenen}}
-{{Wikivoyage}}
-{{Navigatie deelstaat Wenen}}
-{{Navigatie bestuurlijke indeling Oostenrijk}}
-{{Navigatie hoofdsteden Europa}}
-{{Coor title dms|48|12|30|N|16|22|23|E|type:city(1631082)_region:AT-9}}
 [[Categorie:Wenen| ]]